Notatka syntetyzująca to jeden spójny tekst z 60 do 90 wyrazów, w którym zestawiasz stanowiska autorów dwóch tekstów z arkusza na wskazany temat. Za zadanie dostajesz do 4 punktów: 3 za treść i 1 za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Schemat jest prosty: temat, stanowisko autora pierwszego tekstu, stanowisko autora drugiego, wspólne albo różne punkty. Piszesz własnymi słowami, bez cytatów, bez własnej opinii.
Poniżej masz kryteria punktowe po kolei, pięć kroków pisania, przykład z policzonymi wyrazami, gotowe zwroty i plan ćwiczeń na trzy tygodnie. Teksty w przykładzie są wymyślone na potrzeby tego przewodnika i nie pochodzą z arkusza CKE.
Czym jest notatka syntetyzująca na maturze z polskiego
To zadanie z części arkusza „Język polski w użyciu” na maturze z polskiego na poziomie podstawowym w formule 2023. Czytasz dwa teksty nieliterackie o tym samym problemie, rozwiązujesz zadania do nich, a na końcu piszesz notatkę. Cały egzamin pisemny z polskiego trwa 240 minut, notatka to tylko jego mała część, ale jedna z niewielu, w których z góry wiesz, jak wygląda dobra odpowiedź.
Polecenie ma zawsze ten sam układ. Odwołuje się do obu tekstów, podaje temat notatki i limit: 60 do 90 wyrazów. Temat jest ważniejszy, niż się wydaje. To on mówi, czego szukasz w tekstach, a czego możesz w ogóle nie ruszać.
Notatka syntetyzująca nie jest streszczeniem. Różnice widać w tabeli.
| Forma | Ile tekstów | Co robisz |
|---|---|---|
| Streszczenie | jeden | skracasz cały tekst, zachowując kolejność |
| Notatka syntetyzująca | dwa | wybierasz stanowiska autorów i zestawiasz je ze sobą |
| Wypracowanie | zwykle jeden i lektura | budujesz własną argumentację |
Jeśli streszczanie jednego tekstu sprawia ci kłopot, zacznij od przewodnika jak napisać streszczenie i hasła streszczanie w słowniku. Notatka to ten sam mechanizm, tylko z dwoma tekstami i obowiązkiem porównania.
Punktacja: za co dostajesz 4 punkty
Treść oceniana jest w czterech kryteriach, od A do D. Trzy punkty za treść dostajesz, gdy spełniasz wszystkie. Czwarty punkt to język. Dane pochodzą z kluczy i materiałów egzaminacyjnych, które publikują CKE i okręgowe komisje, między innymi OKE Poznań.
| Kryterium | Co musi być w notatce | Co zwykle psuje wynik |
|---|---|---|
| A. Stanowisko każdego autora | stanowisko względem tematu notatki, oparte na kluczowych informacjach z tekstu, na odpowiednim poziomie uogólnienia | opis tego, o czym jest tekst, zamiast tego, co autor twierdzi; zbyt ogólnie albo zbyt szczegółowo |
| B. Zestawienie stanowisk | wskazane punkty wspólne, różnice albo różne aspekty tematu | dwa osobne streszczenia jedno po drugim |
| C. Spójność | logiczna, uporządkowana całość | zlepek zdań bez powiązań |
| D. Długość | od 60 do 90 wyrazów | więcej niż 90 wyrazów obniża ocenę treści o jeden poziom |
| Język | do 2 błędów językowych, ortograficznych i interpunkcyjnych | trzy błędy i więcej to 0 punktów za język |
Kilka reguł, które łatwo przeoczyć:
- Jeśli za treść dostaniesz 0 punktów, nie dostajesz też punktu za język.
- Notatka ma być tekstem ciągłym, bez wypunktowań i wyliczeń.
- Kompozycja jest dowolna. Możesz najpierw zestawić stanowiska, a potem je rozwinąć, albo opisać kolejno każdego autora i zakończyć porównaniem.
- Przekroczenie 90 wyrazów obniża ocenę treści o jeden poziom, czyli o 1 punkt, nawet jeśli reszta jest dobra. Notatka krótsza niż 60 wyrazów nie spełnia kryterium D, więc nie schodź poniżej dolnej granicy.
- U osób ze stwierdzoną dysleksją, dysortografią lub dysgrafią egzaminator nie ocenia ortografii i interpunkcji.
Schemat w pięciu krokach
- Zacznij od polecenia. Przeczytaj temat notatki, zanim sięgniesz do tekstów, i podkreśl go. Jego pytania będziesz zadawać obu tekstom.
- Przeczytaj oba teksty i zadania do nich. Zadania często prowadzą wprost do głównej myśli, więc rozwiązane pomagają. Podkreślaj zdania, w których autor mówi, co myśli o temacie. Przykłady i anegdoty pomijaj.
- Zrób tabelę w brudnopisie. Trzy wiersze wystarczą: autor pierwszego tekstu i jego stanowisko z jednym głównym argumentem, to samo dla drugiego, punkt wspólny albo różnica.
- Napisz notatkę w brudnopisie, pełnymi zdaniami, jednym blokiem tekstu. Policz wyrazy i celuj w 70 do 85. Margines chroni cię przed pomyłką w liczeniu.
- Sprawdź język i przepisz. Szukaj przecinków przed „że”, „który”, „ponieważ”, „gdyż” i „natomiast”, a potem ortografii. Dopiero teraz przepisz tekst na arkusz.
Czas to twoja decyzja, ale rozsądna propozycja to 10 do 15 minut na całą notatkę. Rozpisz go raz na ćwiczeniach i trzymaj się go na egzaminie, żeby nie ukraść minut wypracowaniu.
Przykład krok po kroku
Polecenie: napisz notatkę syntetyzującą na temat telefonów uczniów w szkole, 60 do 90 wyrazów. Oto dwa wymyślone fragmenty.
Tekst 1 (46 wyrazów): „Zakaz używania telefonów w szkole przynosi szybkie efekty. Uczniowie częściej rozmawiają na przerwach, a na lekcjach łatwiej im się skupić. Nauczyciele nie muszą już walczyć o uwagę klasy. Telefon rozprasza nawet wtedy, gdy leży wyciszony na ławce, dlatego jedynym skutecznym rozwiązaniem jest zostawianie go w szafce.”
Tekst 2 (43 wyrazy): „Całkowity zakaz telefonów w szkołach to rozwiązanie pozorne. Młodzi ludzie i tak będą korzystać z telefonów po lekcjach, więc szkoła powinna uczyć ich rozsądnego użytkowania. Telefon bywa też narzędziem nauki: słownikiem, aparatem, kalendarzem. Lepiej ustalić jasne zasady niż zakazywać, bo zakazy łatwo obchodzić.”
Tabela z brudnopisu:
| Stanowisko względem tematu | Główny argument | |
|---|---|---|
| Autor tekstu 1 | za całkowitym zakazem | telefon rozprasza nawet wyciszony |
| Autorka tekstu 2 | przeciw zakazowi, za zasadami | telefon służy do nauki, a młodzież i tak z niego korzysta |
| Zestawienie | różnica: zakaz kontra zasady; wspólne: telefon wpływa na naukę, ale ocena jest przeciwna |
Gotowa notatka (77 wyrazów):
Autorzy obu tekstów rozważają, jak szkoła powinna traktować telefony uczniów. Autor pierwszego tekstu popiera całkowity zakaz, ponieważ nawet wyciszony telefon rozprasza, a bez niego uczniowie lepiej się skupiają i więcej rozmawiają. Autorka drugiego tekstu uważa zakaz za pozorne rozwiązanie i proponuje jasne zasady, ponieważ telefon bywa narzędziem nauki, a młodzież i tak będzie z niego korzystać po lekcjach. Stanowiska są więc przeciwstawne: obaj autorzy zauważają wpływ telefonu na naukę, ale jeden ocenia go negatywnie, a druga pozytywnie.
Sprawdź ją kryteriami z tabeli. A: stanowisko każdego autora jest podane razem z uzasadnieniem, na poziomie ogólnym, bez przykładów z tekstów. B: jest zestawienie, przeciwstawne stanowiska i jeden punkt wspólny. C: pierwsze zdanie wprowadza temat, ostatnie zamyka porównanie. D: 77 wyrazów. Na egzaminie w miejscu „autor pierwszego tekstu” wpisujesz nazwiska z arkusza.
Trzy słabsze wersje tej samej notatki i to, co w nich nie gra:
- „Autorzy mają różne zdania na temat telefonów w szkole.” Za ogólne. Nie ma stanowisk, więc kryterium A leży.
- Dwa streszczenia obok siebie, z fragmentami przepisanymi z tekstów. Brakuje zestawienia (B) i własnych słów.
- „Moim zdaniem zakaz jest słuszny, bo…” Notatka nie jest miejscem na twoją opinię i zabiera wyrazy z limitu.
Zwroty, które się przydają
Nie musisz ich uczyć się na pamięć. Wystarczy mieć w głowie po dwa na każdą funkcję, żeby nie powtarzać w kółko „autor uważa”.
| Funkcja | Przykłady |
|---|---|
| Wprowadzenie tematu | „Autorzy obu tekstów podejmują problem…”, „Teksty dotyczą…” |
| Stanowisko autora | „uważa, że”, „przekonuje, że”, „dowodzi, że”, „zwraca uwagę na”, „krytykuje”, „popiera” |
| Uzasadnienie | „ponieważ”, „gdyż”, „powołując się na”, „argumentuje, że” |
| Punkt wspólny | „Obaj autorzy zgadzają się, że”, „podobnie”, „oboje dostrzegają” |
| Różnica | „natomiast”, „w przeciwieństwie do”, „Stanowiska są przeciwstawne”, „różnią się w ocenie” |
Pięć błędów, które kosztują punkty
- Streszczasz zamiast zestawiać. Dwa osobne akapity bez słowa o tym, co łączy i dzieli autorów, to najczęstsza strata w kryterium B.
- Zostajesz na poziomie „autorzy mówią o telefonach”. Stanowisko to teza: za zakazem, przeciw zakazowi, za zasadami.
- Wchodzisz w szczegóły. Przykład, liczba, imię z tekstu zajmują wyrazy i nie pokazują stanowiska.
- Cytujesz. Nawet krótki fragment w cudzysłowie to sygnał, że myśl autora nie została przełożona na własne słowa.
- Nie liczysz wyrazów. Przy 95 wyrazach treść traci poziom, choć sama w sobie może być dobra, a przy 55 notatka nie mieści się w przedziale.
Jak ćwiczyć: plan na trzy tygodnie
Notatkę da się wyćwiczyć szybciej niż wypracowanie, bo jest krótka i ma jasne kryteria. Materiał do ćwiczeń to arkusze z poprzednich lat: arkusze CKE i okręgowych komisji z kluczami, a do notatki także dodatkowe materiały OKE Poznań. Zrób sobie z nich prosty rytm.
| Tydzień | Co robisz |
|---|---|
| 1 | Dwie notatki bez limitu czasu. Po każdej oceniasz się kryteriami A do D i liczysz błędy językowe. |
| 2 | Trzy notatki w 15 minut. Porównujesz z kluczem CKE i zapisujesz jedno zdanie: czego mi zabrakło. |
| 3 | Dwie notatki w całym arkuszu na czas, razem z zadaniami do tekstów. |
Same teksty z arkusza trenują też czytanie ze zrozumieniem. Jeśli zadania zamknięte do tekstów idą ci słabiej niż notatka, zajrzyj do przewodnika jak poprawić czytanie ze zrozumieniem. A kiedy skończysz z częścią pisemną, czeka cię jeszcze egzamin ustny. Opisujemy go w przewodniku o maturze ustnej z polskiego.
Jak StudyPDF może ci pomóc
StudyPDF nie policzy za ciebie wyrazów, nie oceni twojej notatki według klucza CKE i nie zastąpi polonisty, który ją przeczyta. Pisanie musisz przećwiczyć sam. Narzędzie pomaga w tym, co dzieje się wokół pisania.
- Wgraj arkusz z kluczem odpowiedzi albo zdjęcia swoich notatek z lekcji. StudyPDF podzieli materiał na tematy i zagadnienia.
- Z tekstów arkusza zrobisz podsumowanie z kluczowymi punktami i numerami stron. Porównaj je ze swoją tabelą z brudnopisu. Chodzi nie o to, żeby przepisać, tylko żeby sprawdzić, czy widzisz to samo stanowisko.
- Z kryteriów A do D i listy zwrotów zrobisz fiszki oraz quiz, który pyta na przykład, czy dane zdanie to stanowisko, czy przykład.
- Pytania z krótką odpowiedzią oceniasz sam według odpowiedzi wzorcowej, a każde pytanie wskazuje miejsce w twoim materiale, z którego pochodzi.
- Korepetytor AI odpowiada na pytania o twoje notatki i podaje źródło.
Uczciwie: StudyPDF pracuje na tym, co wgrasz. Jeśli nie wgrasz arkuszy ani kryteriów, nie ma z czego budować pytań. W darmowym planie zrobisz mniej więcej cztery materiały tygodniowo, więcej dają płatne plany.
Najczęstsze pytania o notatkę syntetyzującą
Ile wyrazów musi mieć notatka syntetyzująca?
Od 60 do 90. Celuj w środek przedziału, 70 do 85, bo wtedy drobna pomyłka w liczeniu nie wyrzuci cię poza limit. Licz wszystko, także krótkie wyrazy takie jak „i”, „w” czy „że”. Kryteria nie podają osobnej reguły dla krótkich wyrazów, więc bezpieczniej liczyć każdy.
Czy notatka syntetyzująca musi mieć wstęp i zakończenie?
Nie ma osobnych wymagań. Ma być logiczną, uporządkowaną całością. Jedno zdanie wprowadzające temat i jedno zestawiające stanowiska na końcu to jednak najprostszy sposób na spójność.
Czy mogę napisać, co sam myślę?
Nie. Ocenia się stanowiska autorów i ich zestawienie. Własna opinia nie daje punktów, a zabiera wyrazy z limitu.
Czy notatkę dzielić na akapity?
Nie. Ma to być tekst ciągły, jeden blok, bez wypunktowań.
Czy notatka syntetyzująca jest też na maturze w 2027 roku?
Tak. Zadanie należy do formuły 2023, która obowiązuje w kolejnych latach. Pisemny egzamin z polskiego na poziomie podstawowym zaczyna maturę 2027 i odbędzie się 4 maja. Aktualne zasady sprawdź na stronie CKE.