Een profielwerkstuk maak je in zes stappen: een onderwerp kiezen, een hoofdvraag en deelvragen opstellen, een plan van aanpak maken, onderzoek doen, het verslag schrijven en presenteren. Op havo en vwo kost dat minimaal 80 uur, op vmbo-tl/gl minimaal 20 uur. Reken daarom terug vanaf de deadline van je school en begin met de hoofdvraag, want alles in je profielwerkstuk hangt daaraan.
Hieronder staan de regels, de zes stappen, een planning van 80 uur, de opbouw van het verslag en de vaakst gestelde vragen. Wat jouw school extra eist, staat in de PWS-handleiding. Die gaat altijd voor op deze gids.
Wat moet je weten over het profielwerkstuk?
Het profielwerkstuk (pws) is een groot werkstuk, een presentatie inbegrepen, waarin je laat zien dat je zelf onderzoek kunt doen. Je maakt het in je examenjaar. Volgens DUO is het verplicht op vmbo-tl/gl, havo en vwo. Op vmbo-bb en vmbo-kb hoef je het niet te maken.
| Havo en vwo | Vmbo-tl/gl | |
|---|---|---|
| Tijd | minimaal 80 uur | minimaal 20 uur |
| Beoordeling | een cijfer, dat meetelt in je combinatiecijfer | voldoende of goed |
De regels die je meteen helpen bij het plannen:
- Het moet af zijn voor het eerste tijdvak van het centraal examen, want het cijfer hoort bij je schoolexamen en gaat naar DUO. Veel scholen hanteren een eerdere, eigen deadline in het voorjaar. Vraag die datum in de eerste week.
- De 80 uur gelden per persoon. Werk je met zijn tweeën, wat gebruikelijk is, dan moet ieder van jullie zijn eigen uren kunnen laten zien. Daarvoor is het logboek.
- Op havo en vwo gaat het profielwerkstuk over één vak of meer vakken uit je pakket. De school bepaalt over hoeveel vakken en in welke vorm.
- Voor havo en vwo zijn er geen landelijke regels voor de beoordeling. Je school bepaalt dus hoe er wordt gekeken. Vraag vooraf naar het beoordelingsformulier, de beoordelingsrubric, en werk naar de punten toe die daar het zwaarst tellen.
Hoe het cijfer meetelt voor je slagen, lees je in onze gids over leren voor je eindexamen.
Profielwerkstuk maken: het stappenplan
Stap 1: Kies een onderwerp (ongeveer 6 uur)
Je gaat er maanden mee bezig zijn, dus kies iets waar je na 40 uur nog nieuwsgierig naar bent. Een goed onderwerp haalt drie vinkjes:
- Het past bij een vak of profiel waar je iets mee kunt. Overleg met je begeleider welk vak de basis is.
- Er is genoeg te vinden, en je kunt er zelf iets aan toevoegen: een enquête, een experiment, een interview, een ontwerp of een vergelijking van bronnen.
- Je kunt in twee zinnen zeggen wat je wilt uitzoeken.
Een snelle test: zoek 20 minuten op je onderwerp in Google Scholar en op de sites van kennisinstituten. Vind je geen vijf bruikbare bronnen, dan is het onderwerp te nieuw of te smal. Vind je er honderd die allemaal iets anders zeggen, dan is het te breed. Maak het dan kleiner door een doelgroep, een periode of een plaats te kiezen.
Schrijf drie kandidaten op en kies met je partner en begeleider.
Stap 2: Formuleer een hoofdvraag en deelvragen (ongeveer 4 uur)
De hoofdvraag, ook wel onderzoeksvraag, is de vraag die je hele werkstuk beantwoordt. Een goede hoofdvraag:
- Is open. Een vraag waar je met ja of nee op kunt antwoorden is geen onderzoek. Begin met "in hoeverre", "hoe" of "welke".
- Kun je niet in één zoekopdracht beantwoorden. Staat het antwoord op de eerste pagina van Google, dan heb je niets te onderzoeken.
- Is afgebakend op onderwerp, periode en plaats of doelgroep.
- Past in 80 uur. Te breed betekent te veel lezen, te smal betekent dat je te snel klaar bent.
Een voorbeeld. Onderwerp: telefoongebruik en slaap. Hoofdvraag: "In hoeverre hangt de tijd die leerlingen van 15 tot en met 17 jaar op onze school vlak voor het slapengaan op hun telefoon zitten samen met hoe lang ze slapen?"
Je splitst de hoofdvraag daarna op in vier tot zes deelvragen. Elke deelvraag wordt later een hoofdstuk. De antwoorden zijn samen de bouwstenen voor het antwoord op de hoofdvraag. Voor het voorbeeld:
- Wat is er bekend over de relatie tussen schermgebruik en slaap bij tieners?
- Hoe lang slapen leerlingen van 15 tot en met 17 jaar op onze school gemiddeld?
- Hoeveel tijd zitten zij vlak voor het slapengaan op hun telefoon?
- Hangen die twee samen, en hoe sterk?
- Wat betekent dat voor het advies aan leerlingen?
Zet de deelvragen in een logische volgorde: eerst wat bekend is, dan je eigen onderzoek, dan wat je ermee kunt. Laat je hoofdvraag en deelvragen goedkeuren door je begeleider voordat je verder gaat. Een zwakke vraag kost je later weken.
Stap 3: Maak een plan van aanpak en start je logboek (ongeveer 4 uur)
Een plan van aanpak beantwoordt vier vragen: welke bronnen of metingen heb je per deelvraag nodig, hoe ga je ze verzamelen, wie doet wat en wanneer is het klaar. Zet bij elke deelvraag een einddatum.
Het logboek begin je op dag één. Scholen controleren het vaak, en het is je bewijs van de uren. Noteer per werksessie:
- de datum
- hoe lang je eraan werkte
- wie het deed
- wat je precies deed
Een regel als "12 november, 90 minuten, Sam, vijf artikelen gelezen" is genoeg. Plan je werk rond je toetsweken. Hoe dat gaat, lees je in toetsweek planning, en voor het wekelijks inplannen van je uren in effectief studieschema maken.
Stap 4: Doe onderzoek (ongeveer 30 uur)
Dit is het grootste deel van je uren. Kies per deelvraag de passende methode:
- Literatuurstudie: je leest en vergelijkt bronnen. Goed als er veel over je onderwerp bekend is.
- Enquête: dezelfde vragen aan een groep mensen. Vraag je begeleider hoeveel respondenten voldoende zijn.
- Experiment: je test of X invloed heeft op Y.
- Interview: een gesprek met iemand die er verstand van heeft. Neem het op met toestemming en typ het uit voor in de bijlage.
- Case study: je onderzoekt één geval grondig en koppelt het aan theorie.
Bij bronnen telt kwaliteit. Kijk wie de auteur is, wanneer het is geschreven en of de bewering wordt onderbouwd. Houd vanaf het begin een bronnenlijst bij met per bron de link of titel, een regel over wat erin staat en bij welke deelvraag hij hoort. Dat scheelt je op het eind uren zoeken. Gebruik de bronvermelding die je school voorschrijft, bijvoorbeeld APA.
Een bron samenvatten in je eigen woorden is een vaardigheid die je hier veel nodig hebt. Hoe dat werkt, staat in samenvatting schrijven en in het antwoord op hoe vat je een artikel samen. Hoe je iemands idee in eigen woorden zegt zonder het over te schrijven, staat bij parafraseren.
Stap 5: Schrijf het verslag (ongeveer 28 uur)
Begin met schrijven zodra je eerste deelvraag beantwoord is, niet pas als al het onderzoek klaar is. Schrijf per deelvraag een hoofdstuk: kort waarom de vraag ertoe doet, dan de informatie uit je bronnen of je eigen resultaten, en dan een eigen conclusie die de deelvraag beantwoordt.
Schrijf in eigen woorden, in duidelijke zinnen, en zet bij elke bewering een bron. Eist de school een kladversie, lever die op tijd in en verwerk de feedback echt. Die is vaak het waardevolste dat je krijgt.
Hoe lang het verslag moet zijn, bepaalt je school. Online lopen de adviezen sterk uiteen, dus alleen het getal in jouw handleiding telt.
Stap 6: Rond af en presenteer (ongeveer 8 uur)
Laat iemand het verslag lezen die het onderwerp niet kent. Alles wat die persoon niet snapt, snapt je beoordelaar ook niet. Check daarna de opmaak die je school voorschrijft, de bronnenlijst en de spelling.
De presentatie hoort meestal bij het profielwerkstuk en telt op veel scholen mee voor het cijfer. Een opzet die werkt:
- Je hoofdvraag en waarom die ertoe doet.
- Hoe je het hebt onderzocht.
- De drie belangrijkste uitkomsten.
- Het antwoord op de hoofdvraag.
- Wat je anders zou doen.
Reken ongeveer op één dia per twee minuten en oefen minstens twee keer hardop met een timer. Bereid je voor op vragen over je methode: waarom deze, en wat zijn de beperkingen? Zo laat je zien dat je begrijpt wat je hebt gedaan.
Planning: zo verdeel je 80 uur
Een werkbare richtlijn, uitgaand van 5 uur per week over 16 weken:
| Fase | Uren | Weken |
|---|---|---|
| Onderwerp kiezen en oriënteren | 6 | 1 en 2 |
| Hoofdvraag, deelvragen en plan van aanpak | 8 | 2 en 3 |
| Onderzoek doen | 30 | 3 tot en met 9 |
| Verslag schrijven | 28 | 9 tot en met 15 |
| Nakijken, feedback verwerken en inleveren | 4 | 15 en 16 |
| Presentatie voorbereiden | 4 | 16 |
Andere gidsen verdelen de uren anders. Wat telt is de verhouding: het grootste deel zit in onderzoek en schrijven, niet in het kiezen.
Drie dingen die de planning redden:
- Zet je eigen deadline twee weken voor die van de school. Er komt altijd een toetsweek, ziekte of een partner die later is.
- Reken met je werkelijke week. Deel 80 door het aantal uur dat je per week echt hebt. Bij 3 uur per week zijn dat 27 weken, bij 5 uur zijn het 16.
- Plan vaste blokken, bijvoorbeeld twee avonden en een zaterdagochtend. Dat helpt tegen uitstellen. Meer daarover in hoe stop je met uitstellen en hoe maak je een studieplan.
Wat staat er in een profielwerkstuk?
De precieze opbouw verschilt per school, maar dit is de gangbare volgorde:
| Onderdeel | Wat erin staat |
|---|---|
| Titelpagina | titel, namen, klas, begeleider, inleverdatum |
| Voorwoord | persoonlijk: waarom je dit onderwerp koos |
| Inhoudsopgave | genereer hem automatisch in je tekstverwerker |
| Inleiding | het onderwerp, waarom het onderzoek loont, hoofdvraag, deelvragen en je methode |
| Hoofdstukken | een per deelvraag, met een eigen conclusie |
| Conclusie | het antwoord op de hoofdvraag, zonder nieuwe informatie |
| Bronnenlijst | alle bronnen op alfabetische volgorde |
| Bijlagen | enquêtes, uitgetypte interviews, grote tabellen en je logboek |
Sommige scholen vragen ook een theoretisch kader: het deel waarin je beschrijft wat er al bekend is aan begrippen, theorieën en eerder onderzoek. Staat het niet in je handleiding, dan kan het gewoon het eerste hoofdstuk zijn.
Zo helpt StudyPDF bij je profielwerkstuk
Eerst wat StudyPDF niet doet. Het kiest geen onderwerp voor je, zoekt geen bronnen op internet en schrijft je verslag niet. Dat blijft jouw onderzoek. Het werkt alleen met het materiaal dat je zelf uploadt.
Ook de vraag of je AI mag gebruiken voor je profielwerkstuk, en of je dat moet vermelden, beantwoordt je school. Er zijn geen landelijke regels. Lees je handleiding en vraag het je begeleider voordat je begint. Teksten die AI voor je schrijft overnemen kan als plagiaat tellen.
Waar het wel in helpt is het werken met de bronnen die je al hebt gevonden:
- Maak een cursus voor je profielwerkstuk en upload de artikelen, rapporten en hoofdstukken die je wilt gebruiken, plus je eigen aantekeningen en foto's van je schrift.
- Maak van een lange bron een samenvatting met verwijzingen naar de pagina's, zodat je bij het schrijven snel terugvindt waar iets stond.
- Stel Bo, de AI-tutor, vragen over je bronnen. Hij antwoordt vanuit jouw eigen materiaal en laat zien op welke pagina het staat. Klik altijd door naar de bron en controleer het zelf, want jij blijft verantwoordelijk voor wat er in je verslag staat.
- Maak flashcards of een quiz van de theorie die je moet beheersen voor de vragen na je presentatie.
- Vul in het tabblad Plan een datum in, bijvoorbeeld je deadline, en hoeveel uur je per dag kunt werken. Dan krijg je een studieplanning over je eigen materiaal.
In het gratis plan maak je ongeveer vier materialen per week. Meer kan met een betaald plan.
Veelgestelde vragen over het profielwerkstuk
Hoeveel uur kost een profielwerkstuk?
Op havo en vwo minimaal 80 uur per persoon, op vmbo-tl/gl minimaal 20 uur. De 80 uur komen bovenop de uren van je vakken.
Hoeveel woorden of pagina's moet een profielwerkstuk zijn?
Daar is geen landelijke eis voor. Je school bepaalt de omvang in de handleiding. Online lopen de adviezen sterk uiteen, dus vertrouw alleen op het getal van je school.
Wat is een goede hoofdvraag voor een pws?
Een open vraag die je niet met één zoekopdracht kunt beantwoorden, die is afgebakend op onderwerp, periode en plaats of doelgroep, en die je in 80 uur kunt onderzoeken. Een ja/nee-vraag werkt niet.
Mag je een profielwerkstuk alleen maken?
Werken met zijn tweeën is gebruikelijk, maar alleen kan op sommige scholen ook. Vraag het je begeleider. Ook als je samenwerkt, moet ieder zijn eigen uren en inbreng kunnen laten zien.
Wanneer moet je profielwerkstuk af zijn?
Uiterlijk voor het begin van het eerste tijdvak van het centraal examen, in het voorjaar. Veel scholen zetten de deadline eerder, vaak rond maart of april. De datum van jouw school staat in de handleiding of het PTA.
