Om een samenvatting te schrijven lees je de tekst één keer voor de hoofdgedachte, lees je hem nog eens en markeer je de paar punten die haar onderbouwen, en schrijf je daarna een korte versie in je eigen woorden. Begin met één zin die de titel, de schrijver en de hoofdgedachte noemt. Laat daarna de kernpunten volgen in de volgorde van het origineel. Voorbeelden, citaten en je eigen mening laat je weg. Mik bij de meeste teksten op ongeveer een kwart tot een derde van de oorspronkelijke lengte, en bij lange werken op minder.
Dat is de hele methode. In de rest van deze gids lees je hoe je elke stap goed doet, hoe de opzet verandert bij een artikel, een hoofdstuk uit een studieboek, een boek of een college, en hoe een afgeronde samenvatting eruitziet.
Een samenvatting is een kortere versie van een tekst die alleen de hoofdgedachte en de punten die haar dragen behoudt, in jouw woorden. Een lezer begrijpt eruit wat de schrijver zei, zonder de tekst zelf te lezen.
Het is niet:
- Een parafrase. Een parafrase geeft één passage in andere woorden weer, ongeveer even lang. Een samenvatting comprimeert de hele tekst.
- Een recensie of een reactie. Je mening over de tekst hoort niet in een samenvatting, tenzij de opdracht erom vraagt.
- Een lijst met overgenomen zinnen. Als je je samenvatting in het origineel zou kunnen markeren, is het nog geen samenvatting.
Voor de term zelf en waarom het je geheugen helpt, zie samenvatten in onze woordenlijst.
1. Weet waarvoor de samenvatting is
Een samenvatting voor Nederlands, een samenvatting voor je eigen toetsstof en een abstract bij een verslag zijn verschillende klussen. Kijk naar het maximale aantal woorden en of je de schrijver moet noemen. Voor studienotities kun je de formele opening overslaan en je richten op de ideeën waarop je getoetst wordt.
2. Lees de hele tekst één keer zonder iets te markeren
De eerste keer lezen is voor het grote geheel. Wat wil de schrijver zeggen? In artikelen en essays staat de hoofdgedachte meestal in de titel, de eerste alinea of de conclusie. In een hoofdstuk uit een studieboek staat ze in de koppen en de samenvatting van het hoofdstuk.
3. Schrijf de hoofdgedachte in één zin op
Schrijf, voordat je verdergaat, één zin op die antwoord geeft op "Waar gaat deze tekst over, en wat beweert hij?" Lukt dat niet, lees dan de inleiding en de conclusie nog eens. Al het andere in je samenvatting hangt aan deze zin.
4. Lees nog eens en markeer de kernpunten
Markeer nu de punten die de hoofdgedachte onderbouwen. In een gemiddeld artikel zijn dat er drie tot vijf. Stel de 5 W's en H (wie, wat, wanneer, waar, waarom, hoe) als de tekst een verhaal vertelt of gebeurtenissen beschrijft. Bij een betoog markeer je de argumenten en het sterkste bewijs, niet elk voorbeeld.
Houd het markeren klein. Eén korte aantekening in de kantlijn per alinea is beter dan een halve pagina geel. Ons antwoord op hoe annoteer je een studieboek laat een eenvoudig systeem zien.
5. Schrap wat het idee niet draagt
Streep voorbeelden, anekdotes, herhalingen, achtergrond, cijfers die alleen illustreren en directe citaten door. Ze maken het origineel overtuigend, maar je lezer heeft ze niet nodig om de kern te begrijpen.
6. Schrijf het in je eigen woorden
Sluit de tekst en schrijf vanuit je aantekeningen. Deze stap telt het zwaarst: uit je geheugen schrijven dwingt je ideeën opnieuw te formuleren in plaats van zinnen over te nemen. Begin met je zin met de hoofdgedachte en voeg de kernpunten toe in de volgorde van de schrijver. Gebruik werkwoorden als betoogt, legt uit, laat zien, concludeert en stelt voor, zodat duidelijk is dat het de ideeën van de schrijver zijn.
7. Controleer het met het origineel
Open de tekst weer en stel drie vragen. Heb ik de hoofdgedachte goed? Heb ik een kernpunt weggelaten? Heb ik iets toegevoegd wat de schrijver niet zei? Controleer daarna de lengte en verbeter de spelling en grammatica.
Voor een artikel of essay werkt deze structuur bijna altijd:
- Openingszin: In "[titel]" betoogt / legt [schrijver] uit dat [hoofdgedachte].
- Kernpunt 1, met het argument of bewijs in een paar woorden.
- Kernpunt 2.
- Kernpunt 3 (en 4 of 5 als de tekst lang is).
- Slotzin: wat de schrijver concludeert of aanbeveelt.
Schrijf het als één alinea voor een korte tekst, of één alinea per groot onderdeel voor een lange. Gebruik de tegenwoordige tijd en de derde persoon.
Stel je een artikel van 600 woorden voor met de titel "Waarom studenten vergeten wat ze hebben geleerd" van J. Rivera. Het beschrijft een studente die uren haar aantekeningen herlas en toch zakte, legt de vergeetcurve uit, noemt twee experimenten over zelftesten, geeft tips voor het gebruik van flashcards en eindigt met de aanbeveling om korte herhaalsessies over weken te spreiden.
Een samenvatting van 90 woorden:
In "Waarom studenten vergeten wat ze hebben geleerd" betoogt J. Rivera dat de meeste studenten stof vergeten omdat ze leren door te herlezen in plaats van zichzelf te testen. Rivera legt uit dat geheugen na het leren snel vervaagt, tenzij je de stof opnieuw ophaalt. Experimenten tonen aan dat studenten die zichzelf overhoren een week later meer onthouden dan studenten die dezelfde tekst herlezen. Het artikel concludeert dat studenten lange sessies vol herlezen moeten vervangen door korte zelftesten, verspreid over meerdere weken.
Let op wat ontbreekt: het verhaal van de studente, de flashcardtips en de exacte getallen. Ze maken het artikel prettig leesbaar, maar de samenvatting werkt zonder.
Een artikel samenvatten
Richt je op de bewering en het bewijs. Eén alinea van drie tot zes zinnen is genoeg voor de meeste nieuwsartikelen en wetenschappelijke artikelen. Voor de uitgebreide versie van dit geval, zie ons antwoord op hoe vat je een artikel samen.
Een hoofdstuk uit een studieboek samenvatten
Gebruik de structuur die de schrijver je geeft. Maak van elke kop een of twee zinnen, houd de definities van kernbegrippen en sla de voorbeeldkaders over. Voeg voor studiedoeleinden per onderdeel een vraag toe die je later uit je geheugen kunt beantwoorden. Het antwoord op hoe maak je aantekeningen uit een studieboek past hier goed bij.
Een boeksamenvatting schrijven
Bij een roman behandel je de hoofdpersonen, het centrale conflict, de keerpunten en het slot, in die volgorde. Eén zin per hoofdstuk is een goede eerste versie, die je daarna inkort. Bij een non-fictieboek zoek je de stelling (meestal in de inleiding) en vat je per hoofdstuk één kernidee samen. Een boeksamenvatting van één pagina is vaak 250 tot 400 woorden, hoe lang het boek ook is.
Een college of video samenvatten
Colleges herhalen zichzelf en dwalen af, dus vat samen vanuit je aantekeningen, niet uit je herinnering aan het hele verhaal. Schrijf binnen 24 uur de hoofdvraag van het college op, de drie of vier antwoorden die het gaf en eventuele definities of formules. De Cornell-methode bouwt op elke pagina een samenvattingsvak in, en ons aantekeningen-sjabloon heeft er een klaar.
| Origineel | Gebruikelijke lengte van de samenvatting |
|---|
| Een alinea | Een of twee zinnen |
| Een artikel (500 tot 1.500 woorden) | Een alinea, 75 tot 200 woorden |
| Een hoofdstuk uit een studieboek | Een halve tot een hele pagina |
| Een wetenschappelijk artikel | 150 tot 250 woorden, zoals een abstract |
| Een boek | Een tot twee pagina's, of een alinea per hoofdstuk |
| Een college van 60 minuten | Een halve pagina |
Geeft je docent een maximaal aantal woorden, dan gaat dat voor. Dit zijn vuistregels, geen regels.
- Beginnen met achtergrond in plaats van de hoofdgedachte. Je eerste zin moet de lezer vertellen wat de tekst beweert.
- De zinnen van de schrijver overnemen met een paar woorden verwisseld. Dat lijkt op plagiaat en laat zien dat je de ideeën niet hebt verwerkt.
- Je mening opnemen. "De schrijver maakt een goed punt" hoort in een reactie, niet in een samenvatting.
- Elk punt even zwaar laten wegen. De hoofdgedachte krijgt de meeste ruimte. Kleine voorbeelden krijgen er geen.
- De betekenis veranderen. Controleer of je de bewering van de schrijver niet sterker of zwakker hebt gemaakt dan ze is.
Een samenvatting die je uit je geheugen schrijft is een van de betere manieren om je actief lezen te controleren. Als je met het boek dicht een heldere samenvatting van een hoofdstuk kunt schrijven, begrijp je het. Lukt dat niet, dan weet je precies welk deel je opnieuw moet lezen. Daarom scoort samenvatten laag in leeronderzoek als studenten alleen zinnen overnemen, en veel hoger als ze uit hun geheugen schrijven en daarna controleren. Meer daarover lees je in onze gids over studiemethodes.
Voor het herhalen voor een toets zijn een stapel samenvattingen van een alinea per hoofdstuk een goede basis voor een volledig leeroverzicht. Het leeroverzicht-sjabloon laat zien hoe je ze ordent.
Heb je een samenvatting van je eigen lesmateriaal nodig om mee te leren, dan kan StudyPDF er een maken. Je uploadt dia's, aantekeningen, documenten of een foto van een pagina, en StudyPDF maakt een AI-samenvatting met een korte TL;DR, de kernpunten en een samenvatting in lopende tekst. Elk punt noemt de pagina waar het vandaan komt, zodat je het kunt controleren aan de bron.
Gebruik het als beginpunt, niet als je huiswerk. Voor Nederlands wil je docent jouw eigen samenvatting, en door hem zelf te schrijven bouw je de vaardigheid op. Bij het herhalen bespaart een samenvatting met bronnen naast je aantekeningen tijd, en je kunt hetzelfde materiaal omzetten in oefenvragen om te controleren of je het onthoudt. Het gratis abonnement is goed voor ongeveer vier materialen per week.
Hoe begin je een samenvatting?
Begin met één zin die de titel, de schrijver en de hoofdgedachte noemt, bijvoorbeeld: In "Titel" betoogt Schrijver dat X. Open niet met achtergrond, een citaat of je mening.
Wat zijn de 5 onderdelen van een samenvatting?
Een eenvoudige versie: de titel en de schrijver, de hoofdgedachte, de belangrijkste ondersteunende punten, de conclusie van de schrijver en je eigen woorden in het hele stuk. Veel docenten verwachten ook de tegenwoordige tijd en geen persoonlijke mening.
Moet een samenvatting citaten bevatten?
Meestal niet. Een samenvatting geeft ideeën in je eigen woorden weer. Als één exacte uitdrukking essentieel is, kun je een paar woorden citeren, maar doe dat zelden en kort.
Hoe lang moet een samenvatting zijn?
Bij de meeste teksten ongeveer een kwart tot een derde van het origineel. Lange werken worden veel sterker ingekort: een boek kan één of twee pagina's worden. Een maximaal aantal woorden van je docent gaat altijd voor.
