Je leert het best voor je eindexamen als je in januari begint, per vak weet welk cijfer je op het centraal examen (CE) nodig hebt en vanaf maart vooral oude examens maakt en nakijkt met het correctievoorschrift. Om te slagen voor havo of vwo moet je CE-gemiddelde minstens een 5,5 zijn, mag je bij Nederlands, Engels en wiskunde hooguit één 5 hebben en mogen er op je eindlijst maximaal twee onvoldoendes staan. Wie die regels kent, weet precies waar de punten te halen zijn.
Hieronder vind je hoe het schoolexamen en het centraal examen samen je eindcijfer vormen, de slaag-zakregeling met een rekenvoorbeeld, een planning van januari tot mei, de beste manier om oude examens te oefenen en wat je de laatste week nog wel en niet doet.
Je eindexamen bestaat uit twee delen:
- Het schoolexamen (SE): alle toetsen, praktische opdrachten en het profielwerkstuk die in je PTA (programma van toetsing en afsluiting) staan. Die maak je in de bovenbouw, meestal verspreid over toetsweken.
- Het centraal examen (CE): de landelijke examens die iedereen op hetzelfde moment maakt. In 2027 loopt het eerste tijdvak voor havo en vwo van vrijdag 14 mei tot en met dinsdag 1 juni.
Voor een vak met een centraal examen is je eindcijfer het gemiddelde van je SE-cijfer en je CE-cijfer, afgerond op een heel cijfer. Een 5,49 wordt een 5, een 5,50 wordt een 6. Heeft een vak geen centraal examen, zoals maatschappijleer, dan is je SE-cijfer ook je eindcijfer.
Daaruit volgt een handige rekenregel. Wil je in een vak een 6 als eindcijfer, dan heb je op het CE minstens 11 min je SE-cijfer nodig. Met een SE van 6,2 is dat een 4,8. Met een SE van 5,4 is het een 5,6. Reken dit in januari voor elk vak uit, dan weet je waar je extra tijd in moet steken.
Voor havo en vwo gelden volgens de Rijksoverheid vier eisen. Je moet aan alle vier voldoen. Haal je er één niet, dan ben je gezakt. Voor het vmbo gelden andere regels.
De 5,5-regel voor je CE-gemiddelde
Tel al je CE-cijfers bij elkaar op en deel door het aantal vakken met een centraal examen. Dat gemiddelde moet 5,5 of hoger zijn, en het wordt niet afgerond. Met een 5,49 ben je gezakt, ook als je eindcijfers allemaal voldoende zijn. Een sterk SE kan een zwak CE dus niet helemaal opvangen.
De kernvakkenregel
De kernvakken zijn Nederlands, Engels en wiskunde. Je mag voor één kernvak een 5 als eindcijfer hebben, de andere moeten een 6 of hoger zijn. Een 4 voor een kernvak betekent dus zakken. Op de havo kun je in het profiel C&M zonder wiskunde examen doen; dan zijn alleen Nederlands en Engels kernvakken.
Hoeveel onvoldoendes mag je hebben?
Voor al je eindcijfers samen geldt een van deze situaties:
| Onvoldoendes op je eindlijst | Wat er verder moet |
|---|
| Geen | Niets, alles is 6 of hoger |
| Eén 5 | De rest is 6 of hoger |
| Eén 4 | De rest is 6 of hoger en je gemiddelde eindcijfer is minstens 6,0 |
| Twee 5'en, of een 5 en een 4 | De rest is 6 of hoger en je gemiddelde eindcijfer is minstens 6,0 |
Geen enkel eindcijfer mag lager zijn dan een 4. Het combinatiecijfer telt hier als één eindcijfer mee. Dat is het gemiddelde van onder meer maatschappijleer, ckv en je profielwerkstuk, en geen van die onderdelen mag lager zijn dan een 4. De vierde eis is lichamelijke opvoeding: die moet je met "voldoende" of "goed" afsluiten.
Rekenvoorbeeld
Stel, een havoleerling heeft deze eindlijst: Nederlands 5, Engels 7, wiskunde A 6, economie 5, geschiedenis 7, aardrijkskunde 7 en een combinatiecijfer 7.
- Twee 5'en, waarvan één bij een kernvak. Dat mag.
- Gemiddeld eindcijfer: 44 gedeeld door 7 is 6,29. Dat is boven de 6,0.
- Het CE-gemiddelde was 5,63. Dat is boven de 5,5.
Deze leerling is geslaagd. Was Engels ook een 5 geweest, dan waren er drie onvoldoendes en twee 5'en bij kernvakken, en dus gezakt.
Kun je met drie vijven slagen?
Nee. Je mag maximaal twee onvoldoendes hebben. De duimregeling, waarbij je één vak (geen kernvak) mocht wegstrepen, was een coronamaatregel uit 2021 en 2022 en bestaat niet meer. Wel mag je na het eerste tijdvak voor één vak het centraal examen herkansen in het tweede tijdvak in juni. Het hoogste cijfer telt.
Begin in januari. Op de meeste scholen loopt het SE door tot in het voorjaar, dus de eerste maanden combineer je toetsweken met examentraining. Vanaf eind maart of april heb je vaak meer tijd, en die besteed je aan oude examens. Een planning die voor de meeste examenkandidaten werkt:
| Periode | Wat je doet |
|---|
| Januari | Per vak je SE-cijfer en benodigd CE-cijfer uitrekenen, examenstof (syllabus) per vak op een rij, één oud examen per vak maken als nulmeting |
| Februari | Zwakste onderwerpen bijwerken, per week twee tot drie vakken afwisselen, oefenvragen per onderwerp |
| Maart | Per vak een oud examen maken en nakijken met het correctievoorschrift, foutenlijst bijhouden |
| April | Per vak een of twee oude examens onder echte omstandigheden: op tijd en zonder hulpmiddelen die niet mogen |
| Mei tot het CE | Herhalen, foutenlijst doornemen, de recentste examens maken die je hebt bewaard, geen nieuwe stof meer |
Zet in je planning ook je toetsweken, je werk en je sport. Een schema dat alleen op papier past, houd je geen vier maanden vol. Hoe je zo'n schema bouwt, lees je in onze gids over een effectief studieschema maken.
Oude examens zijn het beste oefenmateriaal dat er is. Je ziet hoe de vragen gesteld worden, welke onderwerpen steeds terugkomen en hoeveel tijd je per opgave hebt.
Waar vind je ze?
- Examenblad.nl is de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. Kies je schoolsoort, het examenjaar en het vak. Oudere jaren staan in het archief.
- AlleExamens.nl zet de havo- en vwo-examens vanaf 1999 op een rij en laat je in alle examens tegelijk naar een opgave zoeken, gratis.
Zo oefen je een oud examen goed:
- Maak het examen in één keer, met een timer, op de tijd die er echt voor staat. Leg je telefoon in een andere kamer.
- Kijk na met het correctievoorschrift, en wees streng. Daarin staat per vraag welke stappen of woorden punten opleveren. Juist bij open vragen leer je zo wat een examinator wil lezen.
- Tel je punten op en zet je score om naar een cijfer met de normering van dat jaar. Dan zie je of je richting je benodigde CE-cijfer gaat.
- Schrijf elke fout op in een foutenlijst: welke vraag, wat ging er mis en waarom. Was het kennis, een leesfout of tijdgebrek?
- Werk de onderwerpen uit je foutenlijst bij voordat je het volgende examen maakt.
Bewaar de twee of drie meest recente examens voor de laatste weken. Die lijken het meest op wat je in mei krijgt. Leer nooit antwoorden uit je hoofd; de vragen veranderen elk jaar, de manier van redeneren niet.
Er is geen officiële norm, en meer uren is niet automatisch beter. Als richtlijn:
- Januari tot maart, naast school: een tot twee uur per dag, vijf dagen per week.
- April en de meivakantie: vier tot zes uur echt geconcentreerd werk per dag, verdeeld over blokken.
- Tijdens het CE: de dag voor elk examen dat vak herhalen, verder rust.
Werk in blokken, bijvoorbeeld met de pomodorotechniek: 25 minuten werken en 5 minuten pauze, of 50 en 10 bij lange opgaven zoals wiskunde. Meer over gezonde dagelijkse leertijd lees je in hoe lang moet je elke dag leren.
Samenvattingen lezen en markeren voelt productief, maar op het examen moet je de stof zelf ophalen. Oefen dus ook ophalen.
- Actief ophalen: klap je boek dicht en schrijf op wat je van een hoofdstuk weet. Vergelijk daarna met je samenvatting en vul aan in een andere kleur.
- Blurting: dezelfde oefening op tijd. Tien minuten alles opschrijven wat je weet over één onderwerp.
- Gespreide herhaling: herhaal een onderwerp na ongeveer een dag, drie dagen en een week. Wat je in januari leert, zit er in mei dan nog.
- Interleaving: wissel vakken en onderwerpen af binnen een dag. Op het examen staan opgaven ook door elkaar.
Een goede verdeling per leerblok: hooguit een derde lezen en begrijpen, minstens twee derde vragen beantwoorden en opgaven maken. Voor wiskunde en de exacte vakken geldt dat nog sterker, zie hoe leer je voor een wiskunde-examen.
- Geen nieuwe stof meer. Wat nu nog niet zit, laat je bewust liggen. Zorg dat de rest goed blijft zitten.
- Neem per vak je foutenlijst en een recent examen door.
- De avond ervoor: kort herhalen, je spullen klaarleggen (pennen, je rekenmachine en wat je verder mag gebruiken) en op tijd slapen. Waarom een nacht doorhalen slecht uitpakt, lees je in werkt stampen op het laatste moment echt en hoe studeer je de avond voor een examen.
- Lees op de dag zelf eerst het hele examen door, begin met opgaven die je zeker kunt en houd de tijd per opgave in de gaten. Meer tips voor tijdens het examen staan in onze gids over toetsstrategieën.
Word je erg zenuwachtig, lees dan hoe ga je om met examenstress.
Leer je voor een groot tentamen over de stof van een heel semester, bijvoorbeeld op het hbo of de universiteit? Dan past ons antwoord over leren voor een eindexamen over de hele stof beter.
StudyPDF vervangt geen oude examens, maar maakt het overhoren van je eigen stof een stuk sneller. Zo gebruik je het:
- Maak per vak een cursus en upload je samenvattingen, aantekeningen, dia's van je docent en foto's van je schrift.
- StudyPDF deelt je stof op in onderwerpen en begrippen. Daaruit maak je een quiz, flashcards of een oefenexamen, voor het hele vak of alleen voor je zwakke onderwerpen.
- Elke vraag verwijst naar de plek in jouw materiaal waar het antwoord staat. Je kunt dus altijd nakijken waar iets vandaan komt.
- Tijdens het oefenen zie je per begrip hoe goed je het beheerst, zodat je volgende ronde op je gaten gericht is.
- In het tabblad Plan vul je je examendatum en je uren per dag in, en je krijgt een studieplanning over je eigen stof, met je zwakke onderwerpen eerst.
- Loop je vast, dan legt Bo, de AI-tutor, het uit op basis van je eigen materiaal, met bronvermelding.
Eerlijk is eerlijk: StudyPDF kent de officiële syllabus van jouw vak niet uit zichzelf, het werkt met wat jij uploadt. Oude examens op tijd maken en nakijken met het correctievoorschrift blijft het belangrijkste. StudyPDF is het sterkst bij het overhoren van begrippen, het herhalen en het vinden van je gaten. In het gratis plan maak je ongeveer vier materialen per week, meer kan met een betaald plan.
Wat is de 5,5-regel voor examens?
Het gemiddelde van al je CE-cijfers moet minstens een 5,5 zijn, zonder afronding. Met een 5,49 ben je gezakt, ook als je eindcijfers voldoende zijn. Het SE telt voor deze regel niet mee.
Kun je met drie vijven slagen?
Nee. Je mag op je eindlijst hooguit twee onvoldoendes hebben: twee 5'en, of een 5 en een 4, met een gemiddeld eindcijfer van minstens 6,0. Bij de kernvakken mag maar één 5 staan.
Hoeveel oude examens moet je per vak maken?
Een goede richtlijn is vier tot zes per vak, en meer bij vakken waarin je achterstaat. Belangrijker dan het aantal is dat je elk examen nakijkt met het correctievoorschrift en je fouten bijwerkt.
Mag je een examen herkansen?
Ja. Na het eerste tijdvak mag je voor één vak het centraal examen opnieuw maken in het tweede tijdvak in juni. Het hoogste van de twee cijfers telt.
